در وصف خاطره سازان

چاپ شده در شماره روز پنجشنبه «شرق» در ستون ویژه جام جهانی

اين پنجمين دوره اى است كه در جام جهانى يك تيم را تعقيب مى كنم. آبى و سفيدپوشان آرژانتين با آن خورشيد خندان در روى قلب هاشان، از سال ۹۰ مرا به طرفدارى شان واقف كرده اند. تيمى كه هيچ گاه قابل پيش بينى نيست و همواره مى توان آن را در يك قدمى كسب جام يا در آستانه حذف در اولين گام ديد.

در سال ۹۰ طرفدار برزيل بودم. «كاره كا» و «به به تو» وقتى در يك بازى دوستانه هلند با سه تفنگ دار شاخصش را پشت سر گذاشتند، چند هفته اى تيم محبوب دوره نوجوانى من شدند.

اما خيلى زود فهميدم كه اشتباه كرده ام. ديدار برزيل و آرژانتين در مرحله دوم جام، نشانم داد كه فوتبال چيزى فراتر از صلاحيت است. تدبير و سياست همان چيزى بود كه آبى و سفيدپوشان در جام ۹۰ آن را داشتند؛ هم روى نيمكت و با روباهى چون «كارلوس بيلاردو» و هم درون زمين با اعجوبه اى چون «ديه گو مارادونا» و البته فرصت شناسى «كلوديو كانيگيا» .

آنچه آرژانتين در جام ۹۰ نشان داد، باعث شد به نوعى ديگر فوتبال را نگاه كنم. اينكه فراتر از توانايى بازيكنان، توانايى يك تيم مهم است و اين توانايى هم صرفاً در هجوم و بازى هاى زيبا نيست بلكه در آچمز كردن حريف و زدن ضربه به پاشنه آشيل حريف در لحظه غافلگيرى است؛ همان كارى كه آرژانتين با برزيل در جام ۹۰ كرد و تبلور آن در پاس هوشمندانه مارادونا به كانيگيا و ثبت يكى از گل هاى ساده اما به ياد ماندنى تاريخ فوتبال بود.

اين شكل از فوتبال البته در سال هاى اخير هم بازار گرمى پيدا كرده است. مثلاً يونان در جام ملت هاى ۲۰۰۴ به رهبرى اتو رهاگل نمونه اى از فوتبال «استيلا طلب» را به نمايش گذارد. فوتبالى كه در آن تسلط بر بازى نه از طريق توانايى هاى بيشتر در زمين كه از راه طرح ريزى نقشه اى است كه طى آن منافذ حياتى يك تيم گرفته مى شود و حريف در موقعيتى آچمز قرار مى گيرد. چنين شكلى از فوتبال، گرچه در نزد تماشاگر «دفاعى» و حتى «كثيف» شناخته مى شود، اما در بطن خود واجد توانايى ها، تاكتيك ها و تكنيك هايى است كه تيم هاى بازنده قطعاً در برابر آن ضعف داشته اند.

به عنوان يك تماشاگر كه بازى تيم هايى چون يونان ۲۰۰۴ را قابل دفاع مى دانم، اين تبصره را اضافه مى كنم كه نمى توان چنين تيم هايى را با آرژانتين ۹۰ مقايسه كرد چرا كه در آنجا حتى اگر تيمى دفاعى با پيراهن آبى و سفيد در ميدان ديده مى شد كه دستى پايين تر از حريف داشت اما به نتيجه مى رسيد، اين نكته هم بود كه به شكلى اين كار انجام مى شد كه به يادماندنى و تاريخى بود. كافى است از خود بپرسيم كه تا چه حد آرژانتين ۹۰ را به خاطر داريم و چه ميزان يونان ۲۰۰۴ كه چندان زمانى هم از قهرمانى اش در جام ملت ها نمى گذرد؟

آرژانتين البته تنها در جام ۹۰ خاطره انگيز نبود. در جام ۹۴ هم و با توطئه اى كه عليه مارادونا شكل گرفت و به تلخ ترين شكل ممكن پايان يك اسطوره رقم زده شد، چنين خاطراتى گرچه سياه و تاريك در ذهن هوادارانى چون من باقى ماند.

اين خاطره انگيزى اما دو دوره است كه از بين رفته. گرچه در جام ۹۸ هم شيطنت و توانايى چهره اى چون «ديه گو سيمونه» برابر «ديويد بكام» جزء خاطرات فوتبال شد، اما نه در اين جام و نه به ويژه در سال ۲۰۰۲ هيچ خاطره اى از آرژانتين در ذهن ها نماند.

گويى با رفتن مارادونا دوران آرژانتين به يادماندنى هم سپرى شد. چهره اى كه فيفا و مافيا در توطئه اى مشترك كوشيده اند او را به زير بكشند؛ اما هرچه مى گذرد، شأن او در نزد هواداران آرژانتين افزون مى شود.

جام ۲۰۰۶ در شرايطى فرا مى رسد كه اميدهايى به «كارلوس ته وز» و به ويژه «ليونل مسى» در دل آبى و سفيدپوشان نقش بسته است. به ويژه مسى كه مارادونا نيز بر توانايى هايش مهر تائيد زده و او را تنها جانشين خلف خويش خوانده است. گرچه حتى با قهرمانى آرژانتين بعيد به نظر مى رسد آرژانتين ۹۰ و حماسه ۸۶ ديگر تكرارشدنى باشد.