«جامعه مدني رانتي و كارگران»/ مقدمه

  در ادامه بحث جامعه مدني در نظر داشتم، تحليلي را هم به بخش كارگري جامعه اختصاص دهم. بازداشت نيروهاي اصيل و به معني واقعي كلمه «مدني» (اعضاي سنديكاي رانندگان اتوبوسراني) باعث شد در نوشتن اين مطلب، بيش از اين تأخير نكنم. اين مطلب را به آنان تقديم مي كنم و آزادي سريعشان را آرزو دارم.

در نظرات جامعه شناختي، از كارگران بعنوان «خودآگاه» ترين طبقه اجتماعي و در عين حال، «متشكل» ترين بخش نام برده مي شود. در واقع، اين انتظار  يك انتظار جهاني از بخشهاي كارگري جامعه است كه در همه جوامعي كه وارد عصر صنعت شده اند، يك «نيروي مؤثر» اجتماعي باشند. نيرويي كه به دليل بافت خود، داراي خواستهاي حداقلي و مشترك است. خواستهايي كه عمدتا ماهيتي اقتصادي دارند. نظير: كاهش ساعت كار، افزايش حقوق و مزايا، تأمين اجتماعي و بيمه.

اين خواستهاي ماهيتا اقتصادي، مي توانند بسرعت هم سياسي شوند. تصويري كه ماركس براي آينده جهان سرمايه داري تصوير مي كرد، بر مبناي همين پيش بيني بود. او معتقد بود كه جهان سرمايه داري با بي بهره گذاشتن كارگران از ارزش افزوده كار خويش، زمينه اعتراضات جمعي و در نهايت انقلاب پرولتاريايي را فراهم مي سازد. انقلابي كه هدف غايي و نهايي آن محو سرمايه داري و شكل دادن جامعه (و حتي جهان) بي طبقه بود.

 اين پيش بيني البته با درايت و مصلحت سنجي جهان سرمايه داري محقق نشد. فراهم آمدن امكان مبارزات پارلمانتاريستي براي احزاب سوسياليستي (در سطح سياسي) و امكان تشكيل سنديكاها و اتحاديه هاي كارگري و حتي به رسميت شناخته شدن حق اعتصاب و تجمع (در سطح اجتماعي) به همراه تأمين سطحي از رفاه و آسايش (در سطح اقتصادي) براي كارگران وضعيتي را شكل داد كه انقلاب موعود ماركس نه در جهان سرمايه داري كه ناگزير در جوامع ماقبل اين جهان (نظير چين، روسيه و كوبا) رخ داد .

اگر هم سيستم كمونيستي به بخشي از اروپا گسترش يافت، اولا در كشورهاي كمتر توسعه يافته قاره بود و ثانيا عامل آن نه انقلاب كارگري كه موازنه قواي بين المللي پس از جنگ جهاني دوم بود كه اين كشورها را بعنوان «سهميه مسكو» به اردوگاه چپ بخشيد.

 اين مسأله كه از آن بعنوان «سر عقل آمدن سرمايه داري» ياد مي شود، عملا راه «اصلاحات» و مبارزه مسالمت آميز را  به جاي «انقلاب» و مبارزه آميخته به خشونت پيش پاي كارگران نهاد. اين رويكرد، عملا به «هضم» جامعه كارگري در جهان سرمايه داري انجاميد؛ تا آنجا كه امروز برخي ماركسيستهاي انتقادي اين مطلب را مطرح مي كنند كه «كارگران در جوامع سرمايه داري بخشي از اين جامعه شده اند و ديگر نمي توان از آنها بعنوان نماينده طبقات فرودست جامعه ياد كرد». 

اما وضعيت جامعه ما چگونه است؟ اين بحث را به مطلب پسين وامي گذارم.