و ما ادراک مالشایعه!

دیروز عصر تلفنم زنگ خورد. پشت تلفن شایعه ای شنیدم که دهانم باز ماند : «شنیدی اینهایی که به جای اونها رفته بودن چابهار برای پوشش مانور، موقع برگشتن هلیکوپترشان افتاده؟!»

همان موقع موضوع را از «محمد غمخوار» خبرنگار حوادثمان جویا شدم. می گفت که شایعه اش به طور گسترده ای منتشر شده؛ اما سخنگوی ارتش تکذیب کرده.

با این حال، این شایعه منتشر شد. بی آنکه مقامات ارتش آن را تأیید کنند و یا خانواده خبرنگاری گزارش دهد که مسافر رفته شان بازنگشته.

***

از این جنس شایعات در روزهای اخیر بسیار شنیده ایم. به لطف فعالیت سایتها و وبلاگها سرعت انتشار شایعه و حتی گسترش آن به مباحثات درون حکومت، زمینه آن فراهم شده تا شایعه چند بعدی شود و حتی به گونه ای «مستند» درآید.

بحث در مورد شایعه، البته همچون خود شایعه امری دامنه دار است؛ اما به نظر می رسد برای مدیریت شایعه، راهی جز گسترش و تنوع مطبوعات و رسانه های مستقل وجود نداشته باشد. رسانه هایی که در قبال اخباری که منتشر می کنند و نیز در قبال مخاطبان خود مسؤولیت داشته باشند. مسؤولیتی که آنها را وامی دارد برای کسب اعتبار در افکار عمومی، هر شایعه ای را منتشر نکنند و در عوض، اخباری را که واجد ارزش و مببنای کافی می پندارند، با تمام توان و تا آنجا که صدق و کذبش مشخص شود، پیگیری کنند.این البته رویکردی است که در حکومت ما چندان بازاری ندارد. حاصل آنکه جامعه هم به شایعه روی خوش می نماید و حتی خود به مولد شایعه تبدیل می شود.

خاطرم هست در روزنامه «نوروز» (که هنوزاهنوز آن را بیش از همه روزنامه هایی که با آنها کار کرده ام، دوست می دارم) بودیم که آن داستان شکست تیم ملی فوتبال از بحرین در آستانه راهیابی به جام جهانی 2002 رخ داد.

اگر خاطرتان باشد، قبل از آن بازی ماجرای شادیهای خیابانی و درگیری مردم با پلیس در خیابانها حسابی مسأله ساز شده بود. بویژه آنکه شادیها بسرعت رنگ اعتراض به خود می گرفت و شعارهای سیاسی مطرح می شد.همین قضیه باعث شد پس از شکست به بحرین، شایعه ای بسرعت شکل گیرد که مقامات عالی حکومت برای جلوگیری از شکل گیری شادیهای بزرگتر دستور داده اند از بحرین ببازیم و به جام جهانی صعود نکنیم!

گسترش این شایعه در جامعه، «عباس عبدی» را واداشت سرمقاله ای بنویسد با عنوان :«و ما ادراک مالشایعه!» (بر مبنای آیه قرآنی «و ما ادراک مالقارعه» ).

مطلبی که شخصا آن را یکی از ماندگارترین مطالب عبدی و نشانه اوج پختگی قلم و تحلیل او می دانم. مطلبی که هرگاه نام «شایعه» را می شنوم، تیتر جاودانه آن سرمقاله و محتوای کنایه آمیزش به یادم می آید. محتوایی که اصلی ترین جمله آن، این بود: « حکومتی که در افکار عمومی ضدملی ترین اقدامات به آن نسبت داده می شود ، باید ببیند چه کرده که چنین درباره اش گفته می شود؟»

توضيح: در اين مطلب اشتباهي شده بود كه به لطف «مانامهر» عزيز اصلاح شد.